Nurogęś

Na terenie Polski występuje w stanie naturalnym wiele gatunków ptaków wodnych, które są praktycznie nieznane. O ile chyba każdy z nas słyszał o kaczce krzyżówce czy nawet bocianie czarnym o tyle o nurogęsi już nieliczni. Tracz nurogęś (Mergus merganser) jest gatunkiem ptaka z rodziny kaczkowatych, którego możemy spotkać między innymi w Dolinie Baryczy i na wybrzeży morza bałtyckiego. Ma ciekawe ubarwienie a jego pisklęta można uznać na prawdziwych fanów sportów ekstremalnych. Warto bliżej poznać ten gatunek ptaka.

Gdzie mieszka nurogęś?

Tracza nurogęś spotkamy w Azji, Europie i Ameryce Północnej, przy czym jest to gatunek preferujący chłodniejsze rejony. Co nie znaczy, że podczas przelotów nie zatrzymuje się również na trenach wysuniętych bardziej na południe. W Polsce najwięcej osobników można spotkać zimą, przede wszystkim na zachodzi i północy kraju (tam również występują nieliczne stanowiska lęgowe). Wybierają siedliska nad rzekami, lub jeziorami bogatymi w ryby, ze starymi dziuplastymi drzewami w niedalekiej odległości.

Ze względu na występowanie gatunek ten podzielono na trzy podgatunki:

• Mergus merganser orientalis – jest to podgatunek osiadły, który nie przelatuje na zimowiska, zmieszkuje cześć Chin, Tybet oraz Afganistan,
• Mergus merganser merganser – występuje również w Polsce, poza tym spotkać go można w innych częściach Europy, w Skandynawii, Chinach, Japonii,
• Mergus merganser americanus – jak sama nazwa wskazuje podgatunek Amerykański.

Jak właściwie wygląda tracz nurogęś?

W wyglądzie samców i samic można zauważyć bardzo dużo różnic (dymorfizm płciowy). Samica nie zmienia ubarwienia w trakcie sezonu godowego, przez cały rok można u niej zauważyć charakterystyczny, brązowy czub na głowie. Pozostała część ciała szara. Samce cechują się białymi piórami z lekko różowawym odcieniem, zieloną głową i czarnym grzbietem (czub na głowie samców jest mniejszy niż u samic). Po okresie toków samce są bardziej podobno do samic, różnice występują w ubarwieniu skrzydeł. Przeciętnie nurogęsi osiągają długość ciała między pięćdziesiąt osiem a sześćdziesiąt sześć centymetrów, rozpiętość skrzydeł waha się pomiędzy osiemdziesiąt dwa a dziewięćdziesiąt siedem centymetrów. Masa ciała może się znacznie różnić u poszczególnych osobników – od nico ponad kilogram do nawet dwóch.

Jak przebiegają toki u nurogęsi?

Samce rozpoczynają toki bardzo wcześnie – już w grudniu. Niemniej dopiero po przylocie w miejsce, gdzie odbędą się lęgi można usłyszeć charakterystyczne nawoływania poszczególnych osobników i zaobserwować charakterystyczne tańce. Samce podnoszą głowę do góry, wyciągają dzioby i prezentują nastroszone pióra. Co ciekawe mimo, że nurogęś jest ptakiem wodnym gniazda zakłada wysoko nad ziemią. Wybiera głównie opuszczone dziuple, szczeliny w skałach, a nawet budynki, czy budki lęgowe. Poszczególne pary wracają do tych samych gniazd. Jaja samica składa od marca do maja (od sześciu do nawet siedemnastu sztuk). Wysiaduje je samodzielnie przez okres około trzydziestu dni.

Już w drugiej dobie życia pisklęta opuszczają gniazdo. Młode wyskakują z niego z rozpostartymi skrzydłami (z uwagi na dużą wysokość na jakiej często budowane są gniazda może się to wydawać ryzykowne, ale pisklęta radzą sobie doskonale i lądują całe i zdrowe) i podążają za matką do najbliższego zbiornika wodnego. Już wtedy doskonale nurkują i samodzielnie zdobywają pokarm – owady i skorupiaki, później ryby, oczywiście wszystko pod czujnym okiem pływającej nieopodal samicy. Niemniej chętnie korzystają z przejażdżek na grzbiecie matki, gdzie czują się bezpiecznie i mogą odpocząć. Osobniki młodociane w mniej więcej sześćdziesiątym dniu życia potrafią już latać. Niestety sporo młodych ginie pożarta przez drapieżniki, lub z powodu wychłodzenia przy niesprzyjającej pogodzie.

Dieta i nawyki żywieniowe

W diecie nurogęsi dominują ryby. Ptaki wypatrują ofiary pod powierzchnią wody i łapią je dziobami, które są wyposażone w rogowe ząbki (uniemożliwiają one ucieczkę raz pochwyconej ofierze). Poza rybami przedstawiciele tego gatunku nie wzgardzą owadami, skorupiakami, mięczakami, a także najróżniejszymi larwami. Polowania odbywają się przede wszystkim pod powierzchnią wody, gdzie ptaki mogą przebywać nawet przez dwie minuty i nurkować na głębokość dziesięciu metrów. Co więcej często dochodzi do grupowego ściągania ofiar, nawet w zespołach z innymi gatunkami kaczek. Dietę uzupełniają pokarmem roślinnym.

Ochrona gatunku

Niestety na terenie naszego kraju tracz nurogęś nie występuje zbyt licznie. Stwierdza się, że maksymalnie jest och około tysiąca par. Z uwagi na to gatunek ten objęty jest ścisłą ochroną gatunkową. Zasadne jest wprowadzenie ochrony czynnej.

Co ciekawe, z uwagi na ciekawe upierzenie, nurogęsi są czasami hodowane w celach ozdobnych. Niemniej nie jest to częsta praktyka, gdyż nurogęsi są dosyć agresywne i nie tolerują innych gatunków.