Modrzew europejski

Modrzew europejski jest dość popularnym drzewem na terenie naszego kraju. Spotkamy go w wielu miejscach – zarówno w lasach, gdzie rozprzestrzenia się samoistnie jak i w nasadzeniach przydomowych czy parkach, gdzie chętnie wykorzystywany jest przez ogrodników i architektów krajobrazu.

Występowanie i siedlisko

Modrzew europejski (Larix decidua) należy do rodziny sosnowatych. Naturalnie porastał przede wszystkim tereny górskie – Karpaty oraz Alpy, skąd coraz dalej się rozprzestrzeniał. W Polsce pierwotnie można go było spotkać w Tatrach. Niemniej wskutek kontrolowanych nasadzeń obecnie zasięg jego występowania jest znacznie szerszy. W niższych partiach gór często jest gatunkiem lasotwórczym, wraz z sosną i świerkiem. Warto zaznaczyć, że górną granicą występowanie modrzewia jest wysokość 2500 metrów nad poziomem morza.

Wygląd i morfologia

Modrzewie są wysokimi drzewami (przeciętnie dorastają do około 45 metrów, odnotowano też osobniki mierzące ponad 50 metrów) o regularnej, luźnej koronie, kształtem zbliżonej do stożka. Gałęzie w dolnej partii drzewa nieco się przewieszają, górne rosną niemal pod kątem prostym. U osobników starych można zauważyć, że najniższa partia gałęzi usycha, po czym jest zrzucana przez drzewo (przez co zostaje długi pień). Kora modrzewi jest charakterystyczna – brunatna, głęboko spękana i z licznymi łuszczącymi się fragmentami. (U młodych drzew kora jest gładka brązowa z zielonkawym odcieniem).

Jednym z bardziej charakterystycznych elementów w budowie modrzewia są igły – zrzucane na zimę. Są dużo delikatniejsze niż większość liści drzew iglastych. Wyrastają po około 20 do 4 sztuk w pęczku, na krótkopędach. Na długopędach natomiast rosną pojedynczo, skrętolegle ułożone. Mają barwę jasnozieloną, żywą. Wraz z zakończeniem okresu wegetacji igły przebarwiają się na żółto, po czym opadają.

Modrzewie są roślinami jednopiennymi. Kwiaty męskie mają barwę żółtą, są okrągłe i wyrastają na kilkuletnich krótkopędach. Żeńskie początkowo charakteryzują się purpurowo czerwonym kolorem, następnie zmieniają barwę na zieloną. Kwiaty pojawiają się na drzewach równocześnie z igłami, są wiatropylne.

Szyszki u tego gatunku są bardzo łatwe do rozpoznania. Przeciętnie osiągają szerokość trzech centymetrów i długość około pięciu. Dojrzałe szyszki mają kształt owalny, są brązowe i opadają z drzewa po dojrzeniu nasion. Same nasiona są w przybliżeniu jajowate, skręcone, z ostrym zakończeniem.

Zastosowanie

Bez wątpienia modrzewie są drzewami o dużym znaczeniu gospodarczym i mają szerokie zastosowanie. Przede wszystkim są cenione przez leśników, z uwagi na intensywny wzrost. Dzięki temu doskonale nadają się na obszary dotknięte klęskami, gdzie szybko należy uzupełnić wiatrołomy. Drewno modrzewi od starożytności było bardzo cenione w budownictwie. Przede wszystkim z uwagi na ogromną odporność na procesy gnilne. Poza tym nadaje się zarówno do toczenia ozdobnych elementów mebli jak również wykorzystywane jest do budowy najróżniejszych konstrukcji drewnianych, mebli, podłóg, płyt czy sklejek.

Sama kora jest stosowana jest do produkcji terpentyny i kilku innych surowców w garbarstwie. Nie sposób pominąć zastosowanie modrzewi w ogrodnictwie. Przedstawicieli tego gatunku spotkamy zarówno w parkach jak i w ogródkach przydomowych. Doskonale nadaje się jako pojedynczy okaz jak i strzyżone nasadzenie żywopłotowe. W skutek prac hodowlanych powstało wiele cennych, ciekawych odmian ozdobnych. Wśród nich bardzo ceniona jest polska odmiana ‘Kórnik’, stworzona w arboretum w Kórniku. Wśród innych ciekawych odmian warto zwrócić uwagę na ‘Puli’ – o bardzo delikatnych, przewieszających się gałązkach. Jest to forma szczepiona na pniu. Kolejną wartą odnotowania odmianą jest 'Krejčí – pochodzi ona od czarciej miotły korzeniowej, co jest niezwykle rzadkim zjawiskiem. Jest to odmiana karłowa o bardzo zmiennym, powyginanym pokroju. Można ją uznać za ciekawostkę i przykład rośliny kolekcjonerskiej.

Decydując się na posadzenie modrzewia w ogrodzie należy pamiętać, że jest to jedno z najbardziej światłożądnych drzew – poradzi sobie nawet w najbardziej mroźne zimy, niemniej musi rosnąć na stanowisku słonecznym.

Podobnie jak większość drzew iglastych tak i modrzew wykorzystywany jest w zielarstwie. Przede wszystkim ma działanie odkażające, moczopędne i przeciwzapalne. Surowcem zielarskim są młode szyszki, kora i żywica drzewa, z których produkowano lecznicze nalewki. Dawniej spalano gałęzie, w miejscu gdzie przebywał chory, aby je odkazić i oczyścić.

Modrzew w kulturze i wierzeniach

Modrzewie uznawane są za symbol odnowy życia, urody i młodości. Słowianie sadzili modrzewie przy miejscach świętych. Gałązki wykorzystywano w wielu obrzędach, wplatano do wianków dożynkowych czy konstruowano z nich bramy, przez które nowożeńcy wkraczali do nowego życia.

Modrzewie w Dolinie Baryczy

W wielu zakątkach Doliny Baryczy spotkamy modrzewie. Przede wszystkim w lasach wraz ze świerkiem pospolitym, sosną wejmutką i sosną pospolitą. Bez większych trudności przedstawicieli tego gatunku zaobserwujemy w starych nasadzeniach parkowych, czy stosunkowo niedawno wyhodowane, karłowe odmiany ozdobne w ogrodach przydomowych.