Derkacz zwyczajny

Derkacz zwyczajny ( Crex crex) jest dość niepozornym ptakiem z rodziny chruścieli. Jest to gatunek trudny do obserwacji, ponieważ jego przedstawiciele są niezwykle płochliwi. Wolą prowadzić spojone życie w ukryciu, z daleka od ludzkiego wzroku. Nie jest to rzadka strategia w przypadku ptaków. Derkacza łatwiej usłyszeć niż go zobaczyć, w związku z tym przyuważenie go na wolności to z pewnością nie lada radość dla obserwatora.

Występowanie

Derkacz zwyczajny zamieszkuje znaczną część kontynentu europejskiego (omija jedynie część północno-wschodnią). Spotykany jest ponadto w Azji. Na zimowiska udaje się do ciepłej Afryki. Derkacz spotkamy również w Polsce. Niektóre pary wyprowadzają legi na terenie naszego kraju, są to jednak niezbyt liczne przypadki. Spotkamy go przede wszystkim na nizinach. Niemniej nie występuje równomiernie. Preferuje przede wszystkim tereny uprawne – chociażby pola rzepaku, czy zbóż. Można go spotkać również na podmokłych łąkach, w dolinach rzecznych czy na torfowiskach. Co ciekawe w obrębie Kaukazu charakterystyczny głos derkacza można usłyszeć również na znacznie wyżej położonych obszarach, mianowicie na górskich halach. Nie jest on tak ściśle związany z terenami nadwodnymi jak inni przedstawiciele rodziny chruścieli.

Cechy morfologiczne gatunku

Osoby, które nigdy nie widziały derkacza bez wątpienia mogłyby go z daleka pomylić z kuropatwą, chociaż jest od niej mniejszy. Budowę ciała ptaków można określić jako smukłą, z nieco bardziej zaokrąglonym tułowiem. Samce i samice nie różnią się specjalnie między sobą ubarwieniem – nie występuje wyraźny dymorfizm płciowy (można dotrzeć do informacji, że samice w swoim ubarwieniu posiadają nieco więcej barwy rudawej). Ptaki mają brunatne upierzenie, pokryte pstrokatym, beżowym wzorkiem. Spód ciała jest szarawy, brzuch z rdzawymi pręgami. Dziób ptaków jest krótki, o mocnej budowie. Osobniki młodociane nie różnią się zbytnio od dorosłych, są nieco bardziej brązowe. Po wykluciu pisklęta są ciemno brunatne, mają jasny dziób i czarne nogi.

Ptaki osiągają długość między dwadzieścia cztery a trzydzieści centymetrów. Rozpiętość skrzydeł waha się pomiędzy czterdzieści a pięćdziesiąt centymetrów. Najmniejsze osobniki ważą około stu dwudziestu gram, waga największych dochodzi do stu sześćdziesięciu gram.

Gdzie derkacz zwyczajny buduje gniazdo?

Z uwagi na fakt, że gatunek ten prowadzi bardzo skryty tryb życia trudno zaobserwować konkretne zachowania ptaków w czasie trwania toków. Niemniej można usłyszeć wtedy wzmożone nawoływania przedstawicieli tego gatunku. Derkacze zakładają gniazda na powierzchni gruntu. Przy czym trzeba podkreślić, że bardzo dbają by było ono niewidoczne. Zazwyczaj wybierają gęste zakrzewienia, kępy traw. Samica samodzielnie buduje proste gniazdo – zagłębienie w ziemi, wymoszczone suchymi trawami. W ciągu roku składa jaja jeden raz.

Lęgi odbywają się od kwietnia do sierpnia. Ilość jaj jest dość zróżnicowana i waha się od ośmiu do nawet czternastu. Samica wysiaduje jaja samodzielnie, przez około trzy tygodnie. Młode bardzo szybko uzyskują samodzielność – rodzice karmią je jedynie przez pierwsze cztery dni życia. Potomstwo nabywa zdolności do latania mniej więcej w szóstym tygodniu życia.

Jak wygląda dieta derkacza zwyczajnego?

Pomimo, że derkacza zwyczajnego bardzo trudno zaobserwować udało się ustalić, że jest to gatunek wszystko żerny. Ptaki preferują przede wszystkim pokarm pochodzenia zwierzęcego (miedzy innymi owady, małe kręgowce, ślimaki). Nie wzgardzą jednak roślinami – przede wszystkim ich zielonymi częściami, ale zdarza się, że ptaki żywią się również nasionami traw i innych roślin.

Ochrona gatunku

Wszystkie zagrożenia jakie bezpośrednio dotyczą tego gatunku wiążą się z niszczeniem siedlisk, w których ptaki żyją i wychowują potomstwo. Jako największy problem wyróżnia się wczesny termin pierwszego koszenia traw na łąkach. Niestety kiedy jest prowadzony już w maju wiele ptaków ginie. Istotne jest również odpowiednie – prawidłowe koszenie pół. Powinno się ono odbywać od środka do zewnątrz pola. Wtedy ptaki mają możliwość ucieczki przed zagrożeniem. W przeciwnej kolejności wypłoszone ptaki wpadają pod maszyny rolnicze. Dobrą praktyką rolniczą jest również pozostawienie nieskoszonego fragmentu, gdzie ptaki bez problemów mogą się schronić. Kolejnym problemem jest niszczenie siedlisk derkacza. Dzieje się tak z powodu osuszania podmokłych łąk, a także zaniku naturalnej, zróżnicowanej struktury roślinnej na łąkach.

Derkacz zwyczajny na terenie Polski objęty się ścisłą ochroną gatunkową. W jego przypadku bezwzględnie wymagana jest ochrona czynna (czyli pozwalająca utrzymać środowisko życia ptaków w jak najmniej zmienionej formie i obejmujące szereg działań, które mają temu służyć).