Czyż

Sporo osób na pewno kojarzy czyżyka – małego ptaszka o jaskrawym ubarwieniu. W szczególności są to ci z nas, którzy w okresie zimowym wystawiają za okna karmniki, ponieważ jest to gatunek chętnie korzystający z takiego ułatwienie podczas niesprzyjającej pogody. Okazuje się jednak, że bardziej prawidłową, a nawet oficjalną jest nazwą jest czyż – czyż zwyczajny, bądź czyż pospolity (Spinus spinus). O tym już zapewne nie wszyscy wiedzieli. Warto bliżej poznać charakterystykę tego gatunku, szczególnie w zakresie budowy gniazda, gdyż nie wszystkie ptaki przykładają się tak bardzo do stworzenia idealnych warunków dla piskląt.

Występowanie i siedlisko życia

Okazuje się, że jest to gatunek dość szeroko rozpowszechniony na kuli ziemskiej. Spotkamy go niemal w całej Europie (omija jedynie tereny o najostrzejszym klimacie, czyli północ). Dodatkowo zamieszkuje część Azji- można go obserwować nawet w Japonii.

W Polsce występuje przede wszystkim w rejonach porośniętych świerkami (są to drzewa, w których najbardziej lubi zakładać gniazda), aczkolwiek w innych rejonach kraju jest spotykany podczas sezonowych przelotów (czyże są ptakami wędrownymi, grupy około trzydziestu osobników spotkamy na przełomie kwietnia i maja oraz we wrześniu i październiku). Jeśli decyduje się założyć gniazdo w naszym kraju to wybiera przede wszystkim pasma Sudetów i Karpat. W tych rejonach znajduje idealne dla siebie siedliska – lasy iglaste, bądź mieszane.

Charakterystyka gatunku

Czyże są ptakami o naprawdę niewielkich rozmiarach – nawet wróble są od nich o wiele większe. U ptaków występuje dymorfizm płciowy, ale nie jest on bardzo wyraźny. Ich sylwetka jest smukła i proporcjonalna. Samce w przeważającej części są koloru zielonożółtego, z widocznymi ciemnymi plamkami. Na czubku głowy można dostrzec czarną czapeczkę, natomiast policzki i podbródek są barwy szarej. Samice są pozbawione czarnej czapeczki, a upierzenie nie przyjmuje tak intensywnych barw jak u samców. Osobniki młodociane mają upierzenie brązowawe, z wyraźnymi ciemnymi kreskami.

Długość ciała waha się między jedenaście i pół a dwanaście i pół centymetra. Rozpiętość skrzydeł dochodzi do dwudziestu jeden centymetrów. Średnia masa ciała wynosi w przybliżeniu czternaście gram

Jak wygląda gniazdo czyżyków pospolitych?

Czyże pospolite wkładają wiele serca i pracy w budowę gniazda. Samiec wraz samicą tworzą bardzo precyzyjną konstrukcję – zawsze lokują ją wysoko nad ziemią wśród świerkowych gałęzi. Z tego powodu jest dość trudna do zaobserwowania z powierzchni ziemi i dla potencjalnych drapieżników. Ptaki wykorzystują do przygotowania gniazda dla piskląt najróżniejsze materiały – elementy roślinne, mech, pióra a nawet zebraną w lesie sierść zwierząt. Dodatkowo na zewnątrz oblepiają konstrukcję zebranymi pajęczynami i kokonami owadów. Co więcej cała konstrukcja jest skrywana w okrywie z porostów.

W kwietniu bądź maju samica składa cztery – sześć jaj (skorupki są niebieskawe, brunatno lub czerwono nakrapiane) i samodzielnie je wysiaduje. Po około dwóch tygodniach wylęgają się młode. Pozostają w gnieździe przez mniej więcej pół miesiąca, w tym okresie są karmione i doglądane przez oboje rodziców. Zdarza się, że ptaki wyprowadzają dwa lęgi w trakcie sezonu.

Jak wygląda dieta czyżów?

Dieta tego gatunku składa się w przeważającej części z nasion (wierzby, olchy, brzozy, świerka czy sosny a także roślin zielnych) dodatkowo wzbogacana jest pączkami roślinnymi. Pożywienie zdobywają przede wszystkim na drzewach, często żerując w grupach. Aby zdobyć pokarm nie cofną się przed niczym – nawet jeśli muszą wisieć głową w dół na cienkiej gałązce.

Niezbyt często można zobaczyć czyżyki szukające nasion na ziemi, pod koronami drzew. Jak łatwo zauważyć w okresie zimowym ptaki są częstymi bywalcami karmników – nie gardzą wtedy ziarnami słonecznika czy siemieniem lnianym. Jedynie podczas pory lęgów ptaki wzbogacają swoje codzienne posiłki o najróżniejsze owady oraz pająki. Wtedy też nie żerują w grupach, ale ptaki zdobywają pożywienie samodzielnie. Pisklęta podobnie jak rodzice zjadają nasiona i owady.

Ochrona gatunku

Na terenie naszego kraju czyże zwyczajne objęte są ścisłą ochroną gatunkową. Niemniej nie są zagrożony wymarciem. Podobnie jak inne gatunki borykają się z ciągle zmniejszającą się powierzchnią naturalnych siedlisk, gdzie mogą łatwo zdobyć pokarm i spokojnie wychować potomstwo. Z uwagi na zmniejszającą się populację na terenie naszego kraju zaprzestano popularnego niegdyś odłowu osobników z tego gatunku. Hodowano je jako gatunek ptaków śpiewających. A bezspornie dodatkowym atutem były ubawienie (pojedyncze ptaki z gatunku są całkowicie żółte, przez co do złudzenia przypominają kanarki) i żywe usposobienie. Próbowano tworzyć również mieszańce między gatunkowe z innymi hodowanymi ptakami śpiewającymi.