Błotniak stawowy

Podmokłe łąki i tereny nad zbiornikami wodnymi kojarzą się przede wszystkim z kaczkami, gęsiami czy czaplami. Przyroda jest jednak bardzo zmienna i lubi różnorodność. W związku z tym przechadzając się po groblach Stawów Milickich czy nad samym brzegiem Baryczy być może uda nam się dostrzec na niebie sylwetkę świadcząca o obecności na tych obszarach również ptaków drapieżnych. Jednym z nich jest błotniak stawowy (Circus aeruginosus). Drapieżnik dość nietypowy i ciekawy jednocześnie.

Gdzie spotkać błotniaki?

Błotniaki stawowe mają stosunkowo szeroki zasięg występowania. Zamieszkują przede wszystkim kontynent europejski (z wyjątkiem Półwyspu Skandynawskiego), ponadto spotkamy je w środkowej części Azji. Jest to ptak wędrowny, który odlatuje na zimowiska do Afryki, bądź do najcieplejszych, śródziemnomorskich rejonów starego kontynentu.

Z uwagi na występowanie gatunek został podzielony na dwa podgatunki, mianowicie:

• Circus aeruginosus harterti – którego spotkamy w północnej Afryce,
• Circus aeruginosus aeruginosus - zamieszkujący Europę i część kontynentu azjatyckiego.

W Polsce spotkamy je na północnym wschodzi i zachodzie kraju. Błotniaki uda nam się dostrzec przede wszystkim na niżu, nie przepadają one za terenami górskimi. Preferuje głównie obszary nadwodne, aczkolwiek niektóre ptaki zasiedlają torfowiska, a nawet pola uprawne.

Jak rozpoznać błotniaka?

Błotniak stawowy jest największym przedstawicielem tego rodzaju. Długość ciała najdorodniejszych osobników dochodzi do pięćdziesięciu sześciu centymetrów, przy rozpiętości skrzydeł sięgającej sto trzydzieści centymetrów i masie ciała dochodzącej do siedmiuset gram. Trudno go więc nie zauważyć, gdy dumnie patroluje z powietrza swoje terytorium. U gatunku występuje wyraźny dymorfizm płciowy. Co ciekawe samce są mniejsze od samic. Samice są ponadto ciemniejsze – brązowe, z charakterystycznym kremowym wierzchem głowy, podobny kolor mają brzegi skrzydeł oraz podgardle. Samce są jaśniejsze, mają popielate skrzydła i szary ogon z niebieskawym odcieniem. W związku z tym odróżnienie przedstawicieli obojga płci nie powinno sprawić trudności nawet osobom, które błotniaki będą obserwować po raz pierwszy.

Jak wyglądają toki?

Błotniaki stawowe nie są ptaki stadnymi, jak w przypadku większości ptaków drapieżnych, nie zobaczymy ich zgromadzonych w wielkiej kolonii. Można to dostrzec również podczas gniazdowania, ponieważ poszczególne gniazda położone są w pewnej odległości od siebie. Rodzice bronią swojego terenu przed nieproszonymi gośćmi – również przed innymi błotniakami.

Toki odbywają się podczas lotu, samiec głośna krzyczy na co odpowiada mu samica. Aby przypodobać się partnerce, samiec częstuje ją upolowanym przez siebie smakowitym kąskiem. Można więc uznać, że ptaki kierują się ogólnie przyjętą zasadą: „przez żołądek do serca”.

Gniazdo budowane jest w postaci platformy z roślin, ukrytej w nadwodnych zaroślach. Jest to dosyć niezwykłe i warto zaznaczyć, że błotniak jako jedyny drapieżnik zakłada gniazdo wśród trzcin, pałek wodnych i innych roślin szuwarowych. Samica na przełomie maja i czerwca składa trzy do maksymalnie sześciu jaj, o niebieskawych skorupkach. Wysiaduje jaja samodzielnie, jednak samiec przez cały ten okres dzielnie donosi jej pokarm i czuwa nad bezpieczeństwem. Pisklęta wykluwają się w kilkudniowych odstępach, po nieco ponad trzydziestu dniach wysiadywania. Młode ptaki przez około czterdzieści dni pozostają w gnieździe pod opieką rodziców, niemniej zdarza się, że nawet po upływie tego czasu dorosłe osobniki dokarmiają młodociane potomstwo. Ciekawostką jest fakt, że w momencie gdy do gniazda zakradnie się drapieżnik młode ptaki kładą się na plecach i zaciekle bronią się ostrymi szponami.

Codzienne pożywienie.

Gatunek ten zdobywa pokarm w aktywny sposób, czyli podczas polowania. Błotniaki patrolują teren zarówno nad brzegami zbiorników wodnych jak i na okolicznych polach oraz łąkach. Po wypatrzeniu potencjalnej ofiary ptaki spadają na nią z góry i łapiąc za pomocą mocnych szponów. Ich ofiarami są przede wszystkim niewielkie ssaki jak gryzonie, mniejsze ptaki, ale także ryby i gady. Można więc uznać, że ich dieta jest dosyć różnorodna. Podobnie jak w przypadku innych ptaków drapieżnych samo obserwowanie polującego błotniaka stawowego jest ciekawym i wciągającym doświadczeniem. Warto więc chociaż raz spróbować zaczaić się z lornetką nad brzegiem zbiornika wodnego, żeby zobaczyć tego drapieżnika w akcji.

Co zagraża błotniakom?

Błotniak stawowy objęty jest ochroną ścisłą. Podobnie jak w większości gatunków największym zagrożeniem jest dla niego niszczenie naturalnych siedlisk, w których ptaki mogą się rozmnażać i znaleźć odpowiedni pokarm. Wymienić tu należy przede wszystkim czyszczenie brzegów stawów z zarośli, wypalenie terenów nad zbiornikami wodnymi, zmiany środowiskowe zachodzące na obszarach, gdzie ptaki zimują, ale także świadome zabijanie zwierząt.