Bączek

W rodzinie czaplowatych znajdziemy wiele gatunków ptaków, wśród nich jest też bączek zwyczajny (Ixobrychus minutus). Nie dość, że sama nazwa wielu osobom będzie niewiele mówić, a nawet usłyszą o bączku po raz pierwszy. Na dodatek widząc osobnika tego gatunku w jego naturalnym środowisku, czy na zdjęciu, można mieć problem ze znalezieniem podobieństwa do najbardziej popularnych czapli. Niemniej warto przystanąć nad zbiornikami wodnymi, słysząc charakterystyczne „szczekanie” bączków zwyczajnych, bo może akurat uda się zobaczyć ptaka w gęstwinie nadwodnych roślin.

Gdzie spotkamy bączki?

W obrębie gatunku bączek zwyczajny, z uwagi na występowanie wyróżniono klika podgatunków. Ptaki spotkamy na bardzo wielu obszarach naszego globu.

• Ixobrychus minutus minutus – najbliższy nam, bączek pospolity, poza Polską występuje również w innych terenach kontynentu europejskiego – głównie z południowej i środkowej części. Ponadto spotykany jest w północnych rejonach Afryki, na Syberii W Indiach czy Iranie. W naszym kraju najliczniej występuje na południu i zachodzie. Spotkamy go zarówno nad niewielkimi zbiornikami wodnymi, jak i w dolinach rzek, ważne jest aby teren był zarośnięty. Bączki nie należą do ptaków, które lubią być na widoku, wolą skryć się w gęstych szuwarach. Kiedy poczuje niebezpieczeństwo momentalnie zastyga w bezruchu, w związku z czym ciężko go zaobserwować.
• Ixobrychus minutus dubius – bączek czarnogrzbiety, gnieździ się w dalekiej Australii.
• Ixobrychus minutus podiceps – bączek madagaskarski, jak sama nazwa wskazuje zamieszkuje Madagaskar.
• Ixobrychus minutus payesii – bączek afrykański, zasiedla tereny Czarnego Lądu, na obszarach znajdujących się na południe od Sahary.

Jak wyglądają bączki zwyczajne?

Na wstępie należy zaznaczyć, że występują bardzo wyraźne różnice w wyglądzie samców i samic (dymorfizm płciowy), nie jest to zjawisko często obserwowane u przedstawicieli rodziny czaplowatych.

Samice są dość barwne – spód ciała pokryty jest białymi piórami z ciemniejszymi pasami. Na grzbiecie dominuje barwa brązowa z jaśniejszymi znaczeniami. Natomiast skrzydła, głowa i szyja są w kolorze żółtym, wpadającym w brąz. Samce podobnie jak samice, mają spód ciała biały. Jednak górna strona ciała jest czarna. Skrzydła, głowa i szyja porośnięte są piórami w lekko wypłowiałym żółtym kolorze. Młode ptaki mają upierzenie bardziej podobne do samic. Bączki zwyczajne nie są ptaki o imponujących rozmiarach. Długość ciała wynosi w przybliżeniu trzydzieści pięć centymetrów, rozpiętość skrzydeł dochodzi do pięćdziesięciu pięciu centymetrów. Natomiast waga jest dosyć zróżnicowana i waha się w granicach, od siedemdziesięciu do stu siedemdziesięciu gramów.

Kiedy i gdzie rozmnażają się bączki?

Bączki zwyczajne prowadzą skryty tryb życia, ciężko je dostrzec nad brzegami zbiorników wodnych (dużo łatwiej usłyszeć nawoływania ptaków). Do Polski przylatują do przełomie kwietnia i maja. Niestety na terenie naszego kraju występuje stosunkowo niewiele par, które wyprowadzają legi – jedynie siedemset do ośmiuset. Po przylocie na lęgowiska samce budują gniazda skryte w gęstych trzcinach, w zaroślach, czy na drzewach. Budowę rozpoczynają bez wsparcia samic (które pojawiają się nieco później), wykorzystują do tego suche źdźbła traw, czy zebrana gałązki. Wykańczaniem konstrukcji zajmują się już samice – samo gniazdo jest misternie uplecione i doskonale zlewa się z otoczeniem. W jednym sezonie samica może wyprowadzić nawet dwa lęgi – młode przychodzą na świat od maja do lipca. Liczba jaj jest dosyć zróżnicowana od zaledwie dwóch do nawet dziewięciu (jaja mają białe skorupki). Wysiadywane są zarówno przez samca jak i przez samicę, przez około trzy tygodnie. Pisklęta dosyć szybko stają się samodzielne, a po pierwszych pięciu dniach opuszczają gniazdo. Umiejętności latania nabywają po około trzydziestu dniach od wylęgu.

Czym żywią się bączki zwyczajne? 

Pisklęta w pierwszych dniach życia są karmione nadtrawionym przez rodziców pokarmem. Osobniki dorosłe żywią się jedynie pokarmem pochodzenia zwierzęcego – są to głównie owady zamieszkujące okolice zbiorników wodnych, ale też niewielkie ryby czy żaby. Przedstawiciele tego gatunku preferują polowania pod osłoną nocy.

Czy bączki są zagrożone?

Niestety populacja bączka zwyczajnego na terenie Polski jest coraz mniejsza. Z tego powodu został on objęty ścisłą ochroną gatunkową, został wpisany do Polskiej czerwonej księgi jako gatunek narażony na wyginięcie. Dodatkowy określany jest jako ptak wymagający ochrony czynnej.

Największym problemem dla bączków zwyczajnych jest niszczenie ich naturalnych siedlisk, przez co takie nie mają miejsca, żeby wybudować gniazdo i wychować młode. Dzieję się tak na skutek osuszania naturalnie podmokłych terenów położonych nad niewielkimi zbiornikami wodnymi, ale też z powodu usuwania trzcin i innych szuwarów z brzegów stawów, czy śródlądowych oczek wodnych.